Que pouco queda daquel Lugo, cunha paisaxe política con exemplares rexos e exóticos que marcaron toda unha época, deixando pegadas na conciencia colectiva nada doadas de borrar, porque aqueles exemplares estaban ateigados de sustancia que se impregnaba na epiderme do corpo social e que, para ben ou para mal, cuestión que deixo a beneficio de inventario, non esmorecen co tempo. En cambio, a clase política que dirixe os nosos destinos nestes tempos difusos suben coa mesma facilidade que baixan, e cando desaparecen dos seus cargos, tamén o fan da memoria colectiva e ninguén se lembra deles.

A clase política de agora susténtase só, pois, na forza que lles dá a conxuntura do poder que ostentan, protexidos pola aura da publicidade mediática, factor que determina a nosa vontade en clave de acción política. Por elo, cando desaparece este componente tamén se extingue ese persoeiro insustancial que actúa coma un monicreque de feira. Dicía recentemente un experto en lingua galega e linguaxe publicitaria que a Xunta de Galicia é a que máis gasta en propaganda (gasto e non inversión), feito irrefutable que nos indica cales son os alicerces que sustentan a feble arquitectura do poder.

Cacharro Pardo presidente da Deputación de Lugo

En cambio  nun tempo aínda non lonxano, o poder en Lugo e provincia exercíase doutro xeito, con persoeiros de cerne (o samo ía para o lume) exercendo o mando da función pública sen dobreces. Un destes persoeiros máis senlleiros foi, sen dúbida, Francisco Cacharro Pardo, convertendo o Pazo de San Marcos, sé da Deputación Provincial nun símbolo inequívoco dunha especie de poder panteísta. Alí se acubillaba o poder real, e de alí partía para o resto das institucións. A provincia era, pois, de tal xeito a centralidade de todas as esencias do poder, encarnado, obviamente, na figura do presidente daquela magna institución. As relacións co resto das institucións constituídas consonte ao modelo constitucional establecido, non sempre eran pacíficas, pois cando se pretendía alterar a orde de xerarquía establecido de facto dende o bunquer de San Marcos, o conflicto estaba servido. Abóndannos exemplos que ilustran tales feitos, seguramente moitos deles na memoria colectiva dos lucenses que lles tocou vivir aquelas efemérides.

Pero aquel sistema, coma  todos, non ía durar eternamente e, moito menos, cando está vencellado ao cíclo vital dun persoiro concreto, pois foise erosionando pouco a pouco, as desavinzas internas da familia popular foron o factor de maior desgaste; os fillos e fillas reviráronse contra o pai, querían herdar. É lei de vida!

Por outra banda, a Xunta tamén quería marcar o seu territorio na provincia, cousa non doada nun solo acoutado polo duro e teimudo rexidor da estirpe dos da boina, e que en caso de necesidade podía facer pinza co vicerrei das Burgas, xa que eran da mesma linaxe, feudo que xa non é o que era, aínda que segue a conservar os alicerces daquel tempo glorioso.

Téñenme dito algunhas das persoas que mellor coñeceron a Francisco Cacharro que, en realidade, non era un home de pensamento de dereitas, senon de ideas socialistas. Non sei se estaban no certo, mais coido que el tiña a súa propia marca.

Xosé López Orozco e José Ramón Gómez Besteiro

Despois dos éxitos acadados por este home nado en Guarromán (Jaén), o PSdeG en Lugo tamén aspiraba a ter o seu propio “cacharro”, e para elo elixe a figura doutro prócer, o filósofo Xosé López Orozco ; case conquire tal obxectivo se non fora polas liortas coa xustiza, non pola súa culpa, senón das malas compañías que o amolaron. Este home tampouco pasou  desapercibido, era un místico que deixou fondas pegadas, pois dise que non quedou un lucense sen o seu agarimoso saúdo. Outro día falaremos deste grande home, pois ben merece unha páxina  aparte. Hoxe toca falar do cacharrismo e o seu legado, unha sementeira de moita enchente e tamén de desgrazas.

Aquela superestrutura tecida por Francisco Cacharro ao longo da provincia formou parte do seu maxisterio máis fecundo, a través del inzaron  coma  coles prantadas nas fértiles terras de Mondoñedo nas que xermolou cecais a derradeira discípula do home de Guarromán, da que logo falaremos.

O liderado e visualización daquel réxime varonil era, pois, absolutamente indiscutible. O presidencialismo provincial do partido da gaivota era unha marca autóctona rexistrada, asumida como tal polo fraguismo baixo a fórmula inclusiva da “maioría natural”. Pero a chegada do dos Peares, un corredor de fondo, sen carisma aparente, mais con sona de hábil xestor e ambición de poder, unxido no seu día polo todo poderoso e piadoso betanceiro, don José Manuel Romay Beccaría, vai marcar territorio e poñer freo a tanta desmesura provinciana. Unha das súas primeiras medidas foi o cambio da estrutura orgánica da Xunta a nivel provincial, mudando a denominación dos delegados provinciais das consellerías polo de xefes territoriais, un concepto en apariencia máis xenérico e neutro que ía ser compensado coa novísima figura plenipotenciaria, coñecida popularmente co nome de “superdelegada/o”, unha especie de lugartenente do presidente da Xunta; un cargo orgánico de libre designación no que vai concentrar todo o poder emanado dende o Pazo de Monte Pío. E, deste xeito, queda subordinado todo o mando e incluso as aspiracións aos designios desta figura, é un claro desafío a aqueles outros poderes xunguidos ás vellas reminiscencias locais ou provinciais que non sintonicen con esta nova realidade.

A visualización centralizadora deste singular sistema, alomenos para Lugo, os mellores tempos son chegados coa flamante e impéctore figura do actual “superdelegado” , superando, incluso, a etapa do seu predecesor, señor Balseiro, pois non se acende nin se apaga unha farola sen o seu corpo presente, que mesmo semella ter o don da ubicuidade. Dicíame o outro día un alcalde  con memoría histórica e moita experiencia no foro: “ só nos falta que se institucionalicen de novo os gobernos civís, pois o gobernador xa o temos engraxado “.

Elena Candia presidenta provincial do do Partido Popular de Lugo

Cecais foron  as derradeiras reminiscencias daquel réxime provincial as protagonizadas no seu día por dona Elena Candia, impoñéndose á candidata a presidir o PP provincial en Lugo proposta dende Monte Pío, que era, nin máis nin menos, a “superdelegada”, dona Raquel Arias. Din os rumorosos que dende aquela o dos Peares gárdalle á mindoniense unha disimulada xenreira.

Cando tiven coñecemento do que estaba a facer  aquela xove política mindoniense, sentín tan forte desacougo nos meus miolos, que mesmo lle pedín ao director deste medio que me levara a Mondoñedo, quería coñecela, descubrir o misterio de que unha moza xove, alcaldesa dun concello de apenas tres mil cincocentos habitantes fora quen de chegar a onde chegou. Mágoa! o director non me cumpriu aquel desexo, malia  que para min non era un asunto nimio, senón unha especie de ofrenda ateigada de moita fe, como a daqueles romeiros que  dan voltas de xeonllos ao redor da Ermida de San Cosme de Galgao (Santuario inmortalizado na escrita de Cunqueiro), e que seguramente máis dunha vez os proxenitores da hábil política pedirían a súa intercesión, previa achega da súa ofrenda como agradecemento  de habelos bendicido con aquela criatura tan espilida. Mais este servidor segue cavilando naquel misterio, e só atopa unha explicación razoable: esta moza leu o libro da sabedoría de don Francisco Cacharro, pois o seu método vai polos mesmos vieiros do home de Guarromán. Visitou alcaldes,  alcaldesas e xentes de ben en todos os recunchos da provincia para lograr o seu obxectivo; aproveitou as desavinzas  do goberno provincial, acadando de tal xeito a conquista do Pazo de San Marcos, aínda que non chega a consolidar o seu pleno condominio, perdendo aquela oportunidade aos poucos meses.

Elena Candia no Parlamento

Á vista de que o do Pazo de San Marcos non funcionou axeitadamente, e que a xente nova non acouga, colleu o camiño norte e pelegrinou a Santiago, instalándose noutro pazo, o do Hórreo. Alí exerce de deputada electa pola provincia a que tén adicado os seus meirandes desvelos.

O mestre de Guarromán tamén fixo aquel percorrido, no seu caso para  Conselleiro de Educación, mais axiña se decatou que a terra é para quen directamente a traballa, unha máxima que seguramente lera no Real Foro das novas poboacións de onde procedía. O horto, pois, hai que atendelo todos os días para que haxa boa colleita. Se cadra o sitio máis acaído para a exalcaldesa de Mondoñedo sería ir ao Senado, tamén o fixo don Paco Cacharro, cargo que ademais de asegurarche  un peculio digno, hai tempo para todo, incluso botar unha saudable sesta, pois algúns polo visto ata o fan no propio escano; quedando tempo, ademais, para exercer o pluriemprego en calquer cargo e cuidar o horto como é debido.

Tómome a licenza de dicirlle todo isto, señora Candia, polo moito cariño que lle teño a Mondoñedo e ás súas xentes, e como prevención de que o camiño de Santiago só é de ida, pois a volta carece de virtualidade.

Marina Mayoral

É certo que como alcaldesa a señora Candia deulle un  impulso cultural a Mondoñedo, centrado especialmente na sobranceira figura de Cunqueiro, feito que, dende logo, non esixe un extraordinario esforzo, pois o seu rico potencial ofrece posibilidades dabondas para facer desta cidade un verdadeiro crisol  nos seus diferentes e variados eidos, xa que en cada un dos seus recunchos zumega cultura, historia, patrimonio e, se cadra, tamén unha pinga de maxia. Neste fermoso enclave histórico inzou o máis florido da cultura, persoeiros, además do xa aludido, coma Leiras Pulpeiro; Noriega Varela; Pascual Veiga, que deu música ao noso himno. No eido da música e noutras moitas cousas, cómpre non esquecer ao “Pallarego”, un persoeiro multidisciplinar e sensibel a todo aquilo que fomentaba e engrandecía os valores deste pobo. Dentro desta pléiade de figuras senlleiras non quero deixar de citar á ilustre embaixadora da nosa lingua na vila de Madrid, Marina Mayoral, amosando sempre a súa galeguidade con mestría e sen complexos, unha voz limpa que nos reconcilia como galegos.

Ademais dunha abondosa horta e pedra, Mondoñedo contou outrora con outra gran canteira: a do saber,  o Seminario Santa Catalina foi o xermolo no que se formou e exportou cultura e ciencia, axudando a alicerzar o edificio inmorrento das nosas letras. Moitos dos que por alí pasaron chegaron a ser primeiras figuras do saber. En tempos de enchente desta institución educativa, aló pola metade do século pasado chegou a impartir docencia o egrexio profesor don Dino Pacio Lindín. Aínda quedan exalumnos que lembran fachendosos o seu maxisterio avanzado, unha azouta á escolástica imperante aplicada naquel  tempo serodio. A este salientable profesor, no percorrer do ano 1968 deulle por escribir un libro e expresar nel o seu pensamento avanzado consonte ás correntes filosóficas e sociolóxicas do mundo daquel tempo, do que España vivía afastada e marxinada “JUVENTUD RADICAL 1956-1968”.

Boa a fixo! O libro non viu a luz, pois a longa man de don Manuel Fraga dende o Ministerio de Información e Turismo (ou da censura, que sería o nome máis acaído) ponlle o veo tupido, e o seu autor tivo que rematar no camiño da emigración forzosa cara aos EE UU de América. Alí lle teñen recoñecido a súa salientable valía como docente en varias universidades de prestixio. Grazas a que unha década despois, o seu exalumno, o escritor Carlos G. Reigosa sacou á luz aquel magnífico libro que el mesmo prologou e publicou a fenecida Editorial Felmar en 1978, feito do que lle estamos moi agradecidos a Carlos de Carracedo (nome co que é coñecido na Chaira), pois os mozos e mozas daquel tempo puidemos lelo co interese da froita prohibida, e que se saiba non se produciu ningún desaforo por mor daquela lectura perniciosa segundo a consideración daquel infausto Ministerio.

Velaí, anos despois, aqueles mozos e mozas, xa máis maduros, contemplabamos abraiados a praza do Obradoiro da capital de Galiza, ateigada de xente en alborada de festa, con milleiros de gaiteiros anunciando ao outrora censurador como presidente de Galicia, o seu renacemento en fisterra. Torta que é a nosa historia.

A historia e vicisitudes acaecidas para que este libro vira a luz, contoumas o seu propio autor na misiva do 29 de novembro do 2017, en contestación ao  artigo publicado naquelas datas  neste mesmo xornal, no que fago unha ampla referencia a este esquecido autor pastoricense.

Fonte Vella

Pecho esta crónica lembrando con saudade aquel lonxano verán que pasei nas terras de Mondoñedo, lugar elexido para preparar a asigntura de Dereito Administrativo, aloxado na antiga fonda Cabanela, na que me trataban como da familia, moitas veces teño compartido mesa e mantel co crego de Santa María de Viloalle que me ilustraba co seu fondo saber. Mágoa, non me lembro do seu nome!  O que sí lembro é o  daquela mociña coa que compartía o tempo de lecer que me deixaban os tediosos actos administrativos. Aqueles intres consistían nun paseo por aquelas rúas estreitas no que todo quedaba a tiro de pedra; as edificacións de altura reducida, debidamente enmarcadas con ricos elementos de silleiría pétrea; as balconadas brancas, constituíndo todo elo un conxunto harmónico; as badaladas das campás ían marcando as horas. Baixabamos ata a Fonte Vella (xa non estaba “O Pallarego”), logo achegabámonos ata a Praza da Catedral pola que antano rodou a testa do Mariscal don Pedro Pardo de Cela.

Esta praza era o noso punto cero, nela normalmente xuntabámonos con outras mozas. E de alí partiamos cara a unha librería-tenda da contorna, a que ademais de libros estaba ateigada de peculiares figuras, mais o seu principal atractivo era o seu dono, o mítico señor Manolo Montero, disfrazado de Mago Merlin (Capa, sombreiro de pico e outros abelorios), persoeiro da famosa novela de Cunqueiro “Merlín e Familia”. Éramos recibidos coma se foramos os meirandes clientes, cando era sabedor de que nada íamos mercar senón darlle á parola, un intre de especial divertimento, sempre cunha actitude de respecto mutuo.

Praza da catedral

Despois daquelas sesións e para repoñer folgos achegabámonos ata a emblemática confitería “La Alianza”, un refresco e uns doces cun rico sabor que namoraba e axudaban a namorar. E así de paseniño funme facendo un amigo anónimo de Mondoñedo, renovando este compromiso sempre que podo ou tamén cando sento a necesidade de facelo. Como me comentaba un día na súa casa un ilustre fillo do lugar, o profesor don Ricardo Pedreira: Sempre que podo achégome ata aquí, a encher as pilas para seguir tirando.

Así é como lembro a Mondoñedo  e ás súas xentes, e que aínda sen ser obxecto deste artigo non resistín a tentación de falar desta antiga provincia do Reino de Galicia.